‘Ik moet mijn hoofd altijd Nederlands doen’ Een casestudie naar de bijdrage van het islamitisch basisonderwijs aan de samengestelde identiteit van de leerlingen

Abstract

Het islamitisch onderwijs is een veel besproken thema in zowel het politieke als maatschappelijke debat. Er worden heel wat aannames gedaan over deze vorm van onderwijs. Zo zou islamitisch onderwijs er voor zorgen dat de leerlingen niet integreren in de Nederlandse samenleving en zich terugtrekken in de eigen groep. Wat opvallend is, is dat hier nog geen onderzoek naar gedaan is. Dit onderzoek heeft dan ook een exploratief karakter en richt zich op de bijdrage van het islamitisch onderwijs aan de samengestelde identiteit van zowel leerlingen als oud leerlingen. Het is een casestudie bij Al-Ummah, de islamitische basisschool te Enschede waarin de onderzoeker drie weken participerende observaties heeft gedaan en 26 interviews heeft gehouden met zowel docenten als (oud)leerlingen. Hierdoor is het mogelijk om inzichten te krijgen in hoe leerlingen invulling en betekenis geven aan hun identiteit en de mogelijke invloed van het islamitisch onderwijs op deze identiteit. Uit deze studie blijkt dat het islamitisch onderwijs kan bijdragen aan een samengestelde identiteit. De Nederlandse taal en de mate van taalbeheersing leveren een bijdrage aan de mate van identificatie met het ‘Nederlands zijn’, maar zorgt ook voor binding in de multi-etnische islamitische school. Het islamitisch onderwijs snijdt twee kanten. Enerzijds door het islamitisch-Nederlands kader dat wordt geboden op de school geeft Al-Ummah de leerlingen houvast en grenzen om de verschillende identiteiten samen te brengen. Hierdoor en door de ervaren veiligheid op de school blijkt dat leerlingen zich in mindere mate terugtrekken in de eigen groep wanneer zij in aanraking komen met discriminatie. Anderzijds zorgen de sterke identificatie met de moslimidentiteit en de veiligheid op de school ervoor dat er toch een bepaalde ‘argwaan’ is naar de buitenwereld.