De tael is gansch het volk. / Building a nation from words. Nationale bewegingen in Vlaanderen en Zuid-Afrika.

Abstract

In de loop van de negentiende eeuw komt zowel in België als in het hedendaagse Zuid-Afrika een nationale beweging op gang, van respectievelijk de Vlamingen en de Afrikaners. Om na te gaan of het ontstaan en het verloop van deze bewegingen overeenkomsten vertoont, wordt gebruik gemaakt van het driefasenmodel van Miroslav Hroch. Een nationale beweging begint volgens hem altijd met academische interesse voor de taal, de literatuur en de geschiedenis van de natie, om daarna een politieke invulling te krijgen en vervolgens te evolueren tot massabeweging. Uit bestudering van de Vlaamse en de Afrikaanse casussen blijkt dat de cultuur, en met name de literatuur, inderdaad een grote rol speelt in het ontstaan en het consolideren van de natiegedachte, maar dat deze rol na afloop van de eerste fase nog niet afgelopen is. Verder blijkt dat de eerste fase van academische interesse ook al politiek gemotiveerd is.