Bismarck, Wilhelm II en het koninkrijk Beieren. Een vergelijkend onderzoek naar de politieke omgang met de Zuid-Duitse staat, 1886-1900

Abstract

Dit vergelijkende onderzoek richt zich op de vraag in hoeverre de politieke omgang van Bismarck en Wilhelm II en hun Pruisische gezanten met het koninkrijk Beieren verschilde, van 1886 tot 1900. Het is gepositioneerd binnen een breder historisch-wetenschappelijk raamwerk aangaande de politieke verschillen tussen Bismarck en Wilhelm II in algemenere zin. Ook is het gepositioneerd binnen het bredere historisch-wetenschappelijke debat over het constitutionele politieke systeem van keizerrijk Duitsland en de machtspositie van de keizer in het rijk, het debat dat recentelijk oplaaide in het licht van de honderdste ‘verjaardag’ van het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar Oliver F. R. Haardt’s studie over federalisme. Door middel van de bestudering van een verscheidenheid aan politieke correspondentie van Bismarck, Wilhelm II en Pruisische gezanten en functionarissen toont dit onderzoek aan dat waar Bismarck te allen tijde zweerde bij politieke voorzichtigheid, terughoudendheid en bedachtzaamheid in de omgang met Beieren en zijn machtshebbers om politieke gevoeligheden tussen Pruisen en Beieren te voorkomen, Wilhelm II een stuk tactlozer en eenzijdiger in zijn politieke omgang met het zuidelijke vorstendom was. Door zijn keizerlijke macht, politieke onvoorzichtigheid en impulsiviteit liepen de spanningen tussen de keizer en Beieren en zijn vertegenwoordigers met enige regelmaat hoog op. De jaren 1890 kenden dan ook een veelvoud aan politieke incidenten, die alle te doen hadden met federalistische gevoeligheden en wederzijdse ergernis.