De Markegenootschappen: De invloed van religie op de wijze waarop men het sociale dilemma aanpakte binnen de markegenootschappen in Nederland tussen 1300 en 1850

Abstract

Het Sociale Dilemma, waarbij individuen die gezamenlijk grond beheren in een gemeenschap voor het dilemma staan dat ze aan de ene kant kunnen kiezen voor samenwerking wat op de lange termijn voordelen oplevert en aan de andere kant kunnen kiezen voor eigen gewin waarbij ze niet samenwerken maar wel op korte termijn winst behalen, speelde in de markegenootschappen een grote rol. Vooral overbegrazing van de weidegrond was prominent aanwezig. Het markebestuur had een duidelijk systeem van sanctionering en monitoring, waarbij de sancties vooral bestonden uit betalingen in geld. Het monitoren werd gedaan door gezworenen, zij moesten erop toezien dat iedereen zich aan de regels hield. Echter konden deze regels in de vijftiende en zestiende eeuw de achteruitgang van het grondgebied tegengaan. In dit essay hebben we gekeken naar de rol die religie zou kunnen hebben gehad in het oplossen van het free-rider probleem. In de literatuur zagen we dat een ‘God’ zou kunnen fungeren als allesziende opzichter, die zowel de bestraffing als de supervisie overneemt van de mensen. Daarnaast zorgt religie ook voor onderling vertrouwen met als gevolg dat religieuze groepen meer sociale cohesie ondervinden. In de markenboeken vonden we wel religieuze verwijzingen, maar te weinig om te concluderen dat religie een grote rol speelde. Wel gebruikte het bestuur van de markegenootschappen de kerk om de afgesproken regelementen bekend te maken. Zo hoopten ze dat de leden niet meer vanuit ‘onwetendheid’ zouden handelen en gewoon door zouden gaan volgens de oude regels. Daarnaast zagen we in een aantal voorbeelden dat de leden van de markegenootschappen verplicht naar de begrafenis van een medelid moest.