Illiberaliserend Israël, 2009-2018

Abstract

In 1997 lanceerde Fareed Zakaria het concept ‘illiberale democratie’ in Foreign Affairs. Hij maakte hierin onderscheid tussen liberalisme enerzijds en democratie anderzijds. Volgens Zakaria was dit onderscheid nodig omdat de termen democratie en liberale democratie vaak door elkaar heen worden gebruikt, terwijl liberale democratie een systeem is dat niet alleen wordt gekenmerkt door vrije en eerlijke verkiezingen, maar ook door een rechtsstaat, scheiding der machten en de bescherming van basisrechten als vrijheid van meningsuiting, vereniging, religie en bezit. De theorie is nauwelijks toegepast op Israël, terwijl zich daar het afgelopen decennium wel degelijk een illiberalisering heeft voltrokken. Die lacune wordt in dit onderzoek opgevuld. Centraal in dit onderzoek staat de vraag wat de implicaties zijn van de illiberalisering van de democratie in Israël tussen 2009 en 2018, onderverdeeld in respectievelijk de rechtsstaat, het maatschappelijk middenveld en rechten van minderheden. Naast geschreven bronnen is daarbij gebruik gemaakt van semigestructureerde interviews. Gesprekken met experts zijn bepalend geweest voor de opbouw van het onderzoek en hebben bijgedragen aan de diepgang van de analyse, wat gezien de gevoeligheid van het onderwerp en het feit dat het over een zeer recente periode gaat belangrijk is geweest. Ook dwongen de gesprekken om tussentijds te reflecteren op de methodologie. Gebaseerd op de theorie en de historische ontwikkeling die Israël heeft doorgemaakt, kunnen de ontwikkelingen op de deelgebieden rechtsstaat, maatschappelijk middenveld en rechten van minderheden op waarde worden geschat. Het leidt tot de conclusie dat illiberalisering in een kwetsbare democratie als Israël vergaande implicaties heeft. Nog een kabinetsperiode illiberaal beleid kan ertoe leiden dat de democratie in Israël verwordt tot nauwelijks meer dan een lege huls.