"Vogliam ridere e scherzar" Uno sguardo linguistico allo sviluppo della comprensione dell'umorismo nell'opera del Don Giovanni

Abstract

ABSTRACT “È un’impostura della gente plebea! La nobiltà ha dipinta negli occhi l'onestà”, vrij vertaald als: “Het is een hoax van het gewone volk! De adel heeft de eerlijkheid in de ogen geschilderd", met deze tekst lijkt Don Giovanni zijn eigen ironie te onderstrepen. Don Giovanni weet namelijk zelf heel goed dat wat hij zegt niet waar is; hij is zelf immers het allerminst een voorbeeld van eerlijkheid en hij wil hier slechts zijn eigen gezicht redden. Dit is één klein voorbeeld van de ironie waarmee de opera “Don Giovanni” doorspekt is. Dit onderzoek is erop gericht om de humor binnen de opera “Don Giovanni” te onderzoeken en hoe deze begrepen wordt door zangstudenten met Italiaans als tweede taal (hierna L2). Humor speelt een grote rol in dit, voor zangstudenten “standaardwerk”. Humor blijkt de manier om uitdrukking te kunnen geven aan gevoelens en gebeurtenissen die voorkomen in deze opera. Humor wordt, door linguïstische, vooral beschouwd als een vorm van pragmatiek; de discipline binnen de linguïstiek die zich bezighoudt met het contextuele gebruik van taal. De librettist Da Ponte en de componist Mozart hebben deze opera een” Opera Buffa” genoemd, wat zoveel betekent dat het hier een humoristische opera betreft. Deze scriptie is tweeledig: In het eerste deel van deze scriptie zullen verschillende vormen en strategieën van humor worden verbreed, onderzocht en beschreven waarmee vervolgens de tekst van de eerste akte van het libretto van de opera “Don Giovanni” zal worden geanalyseerd. We onderzoeken dit met als doel een duidelijk beeld te krijgen van wat humor in deze opera nu precies is. Dit is tevens onze hoofdvraag. We hebben naar het gebruik van linguïstische en pragmatische vormen gekeken en naar het gebruik van linguïstische strategieën alsook naar de toepasbaarheid van de theorie van de onderzoekers Brown & Levinson. Uit de analyse is gebleken dat er veel linguïstische strategieën worden gebruikt als er nog geen context is (helemaal aan het begin van de opera) en dat dit drastisch verminderd gaandeweg het verloop van de opera. Het tweede deel van dit onderzoek bestaat uit een vergelijking en beschrijving van verschillende studies die het begrijpen van “westerse” humor door buitenlandse studenten bestudeerd hebben. Hier wordt een aanvulling op gegeven door twee specialisten die werkzaam zijn in het veld. We onderzoeken of er verschillen zijn in de rol van humor in verschillende talen, dit is tevens onze tweede hoofdvraag. Het blijkt uit eerder onderzoek dat deze westerse humor, waar we de “Italiaanse humor” voor dit onderzoek onder scharen, soms slechts gedeeltelijk of anders begrepen wordt door buitenlandse zangstudenten die aan conservatoria studeren. Het blijkt dat humor in de taal onderhevig is aan interculturele verschillen. Tevens lijkt het erop dat we de taal pas echt beheersen als we de humor ervan begrijpen. Voorts lijkt er (te) weinig aandacht te zijn voor een ingangsniveau van de Italiaanse taal voorafgaand aan de start van een zangstudie aan het conservatorium. Dit zou volgens specialisten kunnen bijdragen aan het verbeteren van het begrip van de humor in de opera.